Home » 2015 » August

NOBAT DIRAJA PERAK

Oleh Muhamad Rafiq Abdul Rahman

“Hanya keturunan Kalur yang boleh memainkan alat nobat diraja Perak,” tegas Ketua Nobat Diraja Perak, Toh Setia Guna Abdul Aziz Yahya, memulakan perbualan. Mengikut adat istiadat Perak, sultan tidak dianggap berdaulat sehingga ditabalkan dengan bunyi-bunyian nobat.

Nobat merupakan satu daripada 19 alat kebesaran diraja Perak. Mengikut sejarah, perkataan nobat berasal daripada bahasa Parsi, naubat, yang bermaksud sembilan jenis. Menurut Aziz, yang dimaksudkan dengan sembilan jenis itu ialah alatannya, iaitu nafiri, serunai, gendang nengkara, gendang nobat (gendang nyenyalu), gendang penengkah, dua pemukul gendang, lapik nengkara dan pemukul nengkara. Namun begitu, di Perak, bilangannya hanya lima. Antara alatan nobat tersebut, gendang nobat yang paling dihormati.

Mengikut sejarah, nobat mula dimainkan sejak zaman kesultanan Sultan Muzaffar Shah. Nobat merupakan kumpulan “pancaragam” diraja yang diguna pakai sejak zaman-berzaman untuk istiadat pertabalan raja. Negeri lain yang mempunyai kumpulan nobat diraja ialah Kedah, Terengganu dan Selangor.

Yang menariknya, ahli nobat diraja Selangor pun berasal daripada keturunan Kalur dari Perak. Hal ini bermula apabila Raja Lumu, anak Daeng Chelak dari Bugis yang dikatakan akan bergelar Yang di-Pertuan Selangor, telah di undang oleh Sultan Muzaffar Shah III ke Kuala Bernam. Kehadiran rombongan Raja Lumu disambut dengan penuh adat istiadat diraja secara besar-besaran, termasuklah pukulan nobat dan tiupan nafiri.

Undangan tersebut bertujuan untuk menguji sama ada Raja Lumu benar-benar berketurunan raja yang berdaulat ataupun sebaliknya. Setelah melalui pelbagai ujian, akhirnya Sultan Muzaffar Shah III mengesahkan pelantikan Raja Lumu sebagai Sultan Salehuddin Shah sementara Daeng Loklok bergelar Datuk Maharaja Lela Husin. Rentetan daripada peristiwa itu, nobat dijadikan sebagai alat diraja Selangor dan disimpan di Balai Nobat Diraja, Istana Alam Shah.

Sejak itu, keturunan Kalur yang menetap di Kampung Pulau Tiga, mukim Kampung Gajah, Perak, dilantik secara turun-temurun sebagai pemain nobat diraja Selangor. “Datuk dan bapa saya merupakan pemain nobat diraja Selangor, manakala saya berkhidmat di Perak,” jelas Aziz yang ditemui di rumahnya di Kampung Gajah.

Ujar Aziz, sejak dahulu lagi, memang keturunan Kalur diberi tanggungjawab untuk memainkan nobat diraja. Aziz, yang mula berkhidmat di Istana Iskandariah, Kuala Kangsar, sejak tahun 1966, turut menyatakan bahawa belum ada keturunan lain, selain Kalur, yang memohon jawatan sebagai pemain nobat diraja.

***

Artikel ini dipetik dari majalah Dewan Budaya keluaran Ogos 2015.

SEHATI SEJIWA MELANGKAH KE HADAPAN

Oleh Jeniri Amir

Sesiapa yang pernah menyaksikan sambutan hari kemerdekaan Indonesia pasti mengaguminya. Suasananya begitu meriah, berwarna-warni dan menguja, dengan bendera menghiasi kota, bandar dan kampung. Pelbagai kegiatan, yang mampu menyemarakkan semangat patriotisme dan kecintaan yang mendalam terhadap bangsa, dianjurkan. Pelbagai aktiviti diadakan seawal pukul 8.00 pagi bagi menyemarakkan sambutan. Antaranya, lagu Indonesia Raya dikumandangkan, detik proklamasi, gelora salam merdeka, derap langkah nasionalisme, renungan jasa pahlawan, penaburan bunga di makam pahlawan, dan berkobarnya semangat pemersatuan. Sekitar 240 juta orang rakyat negara 17 500 buah pulau itu menyambut hari kemerdekaan yang diraikan pada 17 Ogos dengan penuh semangat.

Berbanding dengan kita, Indonesia mencapai kemerdekaan dengan jalan yang lebih sukar dan berliku. Mereka merdeka dengan darah dan air mata. Begitu banyak pejuang dan rakyatnya terkorban. Bagi rakyat Indonesia, hari kemerdekaan bukan sahaja peluang untuk mengingati pengorbanan para pejuang dan pahlawan mereka dalam menuntut kemerdekaan sehingga bebas daripada cengkaman dan penderitaan penjajahan Belanda, tetapi saat untuk mereka merenung cara untuk mengisi kemerdekaan itu agar lebih bererti.

Kemerdekaan, bagi mereka, ialah lambang kesatuan, kesepaduan, perpaduan dan kebersamaan. Rakyat Indonesia tidak perlu mengadakan kempen, apatah lagi dipujuk atau dirayu untuk menyambut hari yang penuh makna itu. Adakah 30 juta orang rakyat kita juga mempunyai sikap yang sama ketika menyambut hari kebangsaan atau hari kemerdekaan? Adakah sebahagian daripada rakyat kita tidak mempedulikannya kerana mereka lebih mengutamakan urusan lain, termasuk perniagaan? Mungkinkah hari kebangsaan atau hari kemerdekaan tidak begitu memberikan erti kepada mereka kerana hari itu sama dengan hari lain?

Kemerdekaan sepatutnya diraikan oleh semua rakyat, tanpa mengira etnik, kedudukan, kelas dan agama. Semua negeri perlu meraikannya bersama-sama, sesuai dengan sistem persekutuan yang kita amalkan. Hari kebangsaan atau hari kemerdekaan ialah hari yang perlu diraikan oleh semua lapisan masyarakat, tanpa mengira ideologi politik. Kepentingan politik, puak, dan kaum tidak seharusnya mengatasi kepentingan negara. Inilah waktu terbaik untuk rakyat pelbagai etnik di negara ini membuktikan taat setia, semangat patriotisme, dan identiti sebagai negara bangsa. Inilah masa terbaik untuk rakyat kita memperagakan jati diri dan semangat kesetiaan dan patriotisme yang tulen. Kita semua mempunyai hak yang sama atas negara ini, justeru kita turut mempunyai tanggungjawab yang sama untuk mempertahankan negara ini daripada sebarang ancaman dan gugatan. Jika kita dapat menyemai semangat kesatuan dan kebersamaan berdasarkan konsep kesatuan dalam kepelbagaian dan patriotisme tulen, kita pasti dapat terus menjadi negara yang stabil, makmur dan sejahtera. Rasa cinta yang mendalam dan semangat esprit de corps dalam kalangan rakyat merupakan tunjang bagi memastikan negara ini terus bebas daripada sebarang bentuk penjajahan.

Sebenarnya kemenangan Vietnam dalam perang menentang Amerika Syarikat dan Perancis dahulu bukan berpunca daripada kekuatan ketenteraan, sebaliknya ketahanan nasional rakyatnya. Rakyatnya, meskipun dalam serba kedaifan dan kekurangan dari segi senjata, memiliki semangat juang dan pengorbanan yang tinggi kerana sedar bahawa maruah negara tidak boleh dibenarkan untuk diinjak-injakkan oleh negara asing. Sejauh manakah rakyat kita bersedia untuk bersatu jika negara ini menerima ancaman musuh dari luar dan dalam? Mungkinkah sebahagiannya lebih rela berpeluk tubuh dan membiarkan pasukan bersenjata berada di barisan hadapan? Ketahanan kita untuk menghadapi ancaman musuh banyak bergantung pada ketahanan mental, jati diri dan maruah. Jika mereka bersedia untuk berkorban dengan apa-apa cara sekalipun, hal ini bermaksud bahawa mereka merupakan rakyat yang cinta akan negara dan mempunyai semangat patriotisme yang tidak dapat dipertikaikan.

Oleh itu, kita bukan sahaja perlu berbangga dengan lambang kebangsaan negara, termasuk bendera Malaysia, tetapi bersedia untuk berkorban bagi mempertahankan negara ini daripada ancaman musuh dari dalam dan luar. Apakah makna bendera Malaysia bagi rakyatnya? Adakah kita menjadikannya sebagaimana rakyat Indonesia menghormati bendera merah putih mereka yang melambangkan keberanian?

***

Artikel ini dipetik dari majalah Dewan Budaya keluaran Ogos 2015.

Posted in: Fokus, Pilihan Utama

SEHATI SEJIWA MENYAMBUT HARI KEBANGSAAN

Barangkali tidak banyak orang yang menyedari kewujudannya walaupun berada di tepi jalan utama. Ribuan orang melalui jalan itu setiap hari, tetapi tidak salah jika dikatakan bahawa sebahagian besar daripada mereka tidak menyedari kewujudannya. Itulah nasib yang dialami oleh Menara Jam Merdeka di Sungai Siput (U), Perak. Yang pasti, menara jam itu wujud sejak tahun 1957 berdasarkan tulisan tahun itu pada binaannya. Tentunya menara itu dibina untuk memperingati hari kemerdekaan negara.

Di simpang pertemuan di antara Jalan Tun Abdul Razak dengan Jalan Kolej Melayu, dahulu terdiri bangunan yang dikenali sebagai Dewan Merdeka. Daripada namanya, dapatlah diandaikan bahawa dewan tersebut dibina bagi memperingati hari kemerdekaan negara. Namun demikian, bangunan itu telah dirobohkan kerana kononnya mengganggu keindahan beberapa buah bangunan berseni bina Gothik yang menjadi jirannya, yang menjadi daya tarikan Kuala Kangsar.

Nasib Stadium Merdeka di Kuala Lumpur nampaknya lebih baik daripada nasib Dewan Merdeka itu. Pada tahun 1990-an, stadium itu diberikan kepada pemaju yang mengeluarkan belanja untuk membina Kompleks Sukan Negara di Bukit Jalil. Pemaju tersebut bercadang untuk mendirikan kompleks membeli-belah di tapak Stadium Merdeka. Seorang menteri pula dilaporkan sebagai berkata bahawa stadium itu akan dirobohkan untuk menyelesaikan masalah lalu lintas setiap kali berlangsungnya perlawanan bola sepak!

Kini Stadium Merdeka masih tersergam kukuh setelah diambil alih oleh Permodalan Nasional Berhad dan selepas diisytiharkan sebagai bangunan warisan oleh kerajaan. Yang menjadi mangsa hanyalah Stadium Merdeka apabila namanya ditukarkan kepada Perbadanan Stadium Malaysia. Barangkali pertukaran nama itu tidak banyak memberikan kesan kepada masyarakat berbanding dengan “kematian” Stadium Merdeka – itu pun jika masyarakat memahami maksud perkataan merdeka.

Belakangan ini, tidak salah jika dikatakan bahawa tidak banyak orang, terutama generasi kini, yang mampu memahami dan menghayati erti kemerdekaan. Tentu sekali hal ini berlaku oleh sebab mereka tidak melalui proses mendapatkan kemerdekaan. Oleh itu, dengan adanya bangunan, dan mungkin juga taman dan jalan, yang menggunakan perkataan merdeka, setidak-tidaknya golongan ini akan tertanya-tanya tentang signifikannya perkataan itu. Mungkin pihak yang berkenaan dan berwenang dapat menggiatkan usaha untuk menyemai semangat kemerdekaan dalam kalangan rakyat negara ini dengan lebih berkesan, terutama dari 17 Ogos hingga 16 September setiap tahun.

Pada tahun ini, polemik penggunaan perkataan kemerdekaan, yang berlangsung sekian lama, berjaya ditamatkan apabila kerajaan memutuskan untuk menggunakan ungkapan Hari Kebangsaan 2015. Sesetengah pihak enggan menerima penggunaan ungkapan Hari Kemerdekaan ke-58 atau Hari Kebangsaan ke-58, sebagai contoh, kerana penggunaannya dikatakan hanya untuk golongan tertentu. Tentunya dengan pertukaran itu, masyarakat Malaysia akan lebih “sehati sejiwa” membuang yang keruh, mengambil yang jernih, menyambut Hari Kebangsaan tahun ini dan tahun mendatang, tanpa sebarang prasangka.

Selamat menyambut Hari Kebangsaan 2015.

Armin Azhari Saleh

***

Artikel ini dipetik dari majalah Dewan Budaya keluaran Ogos 2015.